davinchi robotu
 
Vital.Az » Diafraqmanin qida borusu deliyinin yirtigi
 

Diafraqmanin qida borusu deliyinin yirtigi

TIBB ELMLƏRİ DOKTORU, PROFESSOR : V.M. ƏFƏNDİYEV

DIAFRAQMANIN QİDA BORUSU DƏLİYİNİN YIRTIĞI

Anatomik fizioloji xüsusiyyətləri: Diafraqmanın qida borusu dəliyi diafraqmanın medial ayaqcıqlarından formalaşır. Bu ayaqcıqlar daxili əzələ dəstəsi ilə kəsişərək diyafraqmal dəliyi əmələ gətirir və sonra vətər mərkəzinə daxil olur . Diafraqmanın qida borusu dəliyi normada 2-3 sm olur .
Etiologiya və patagenezi:
Diyafraqmanın qida borusu dəliyinin yrtığı (DQBDY) polietioloji bir patalogiyadır. Etiloji amillər əsasən 2 qrupa bölünür :
1-ci qrup: involyutiv (qocalma) amillərdir ki, buna da yaşlanmaqla əlaqədər birləşdirici toxumanın zəifləməsi aiddir .
2-ci qrup: Hipertenziya törədən amillərdir. Bura da qarın boşluğunda hipertenziya törədən bir sıra səbəblər -- metiorizim, qəbizlik , piylənmə, hamiləlik, assit , davamlı öskürməyə səbəb olan ağciyər patalogiyaları, ağır fiziki iş və. s. daxil edilir .
Patalogiyanın əmələ gəlməsində patogenetik olaraq pulsion və traksiyon mexanizimlər əsas rol oyanayır . Qeyd olunan hipertenziya törədən amillər pulsion mexanizm əsasıda qida borusunun abdominal hissəsinin və mədənin bir hissəsinin qarın boşluğundan döş boşluğuna itələnməsinə səbəb olur . Bu hallar tez-tez təkrar olunduqda isə diafıraqma –qida borusu bağı (laymer membranı ) boşalır və diafraqmanın qida borusu dəliyi genişlənərək patologiyanın əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Qarın boşluğu orqanlarının bir sıra xroniki xəstəlikləri-xroniki xolesistit, mədə-12 barmaq bağırsaq xoraları, xroniki kolit, xroniki qastirit, xroniki pankreatit və s. xəstəliklər isə traksion mexanizm əsasında patologiyaya səbəb olur. QB-nın uzununa əzələləri yığılır (ezafaqospazm baş verir ), nəticədə bu QB –nun qısalmasına və mədənin bir hissəsinin dartılaraq döş boşluğuna gətirilməsinə səbəb olur . Bu hal tez-tez davam etdikcə diafraqma –qida borusu dəliyi genişlənir və yırtığın əmələ gəlməsinə səbəb olur
klassifikasiyası :
DQBDY-nın 3 forması vardır .
1. Qısa qida borusu
2. Diafraqmanın qida borusu dəliyinin aksiyal (və ya sürüşən) yırtığı (DQBDAY)
3. paraezofageal yırtıq .
paraezofageal yırtıqların DQBDAY –dan fərqi odur ki , bu patalogiya həm çox az rast gəlinir, həm də bu patalogiya zamanı diafraqmanın qida borusu dəliyinə fiksasiya olunmuş qida borusunun yanında dəlik genişlənir və aradan mədənin antral hissəsi, nazik bağrsaqlar, piylik və s döş boşluğuna (arxa divararalığına ) yerdəyişir.
Klinkası :
DQBDY zamanı əsasən ağrı, qıcqırma, gəyirmə, requrgitasiya, disfagiya , qusma, bəzən öskürək müşahidə olunur,
ağrı əsasən döş sümüyünün arxasında və
epiqastral nahiyədə, sıxıcı və yandırıcı xarakterdə olur. Bəzən ağrılar stenokardiya xarakterli olur və ürək nahiyəsində qeyd edilir. Belə halda bu xəstələr səhvən stenokardiya adı ilə uzun illər müalicə olunur. Qıcqırma bəzən daimi və bəzən dövri ola bilər. Gəyirmə qida və ya hava ilə ola bilər.
Diaqnostikası :
Xəstəliyin diaqnostikası – Kontrastla rentgen müayinə ( əsasən horizontal vəziyyətdə), endoskopik müainə, mədə sekresiyasının müayinəsi, ezofaqomanometrik müayinə və patalogiya nahiyyəsindən götürülmüş bioptatın histoloji müayinəsi ilə aparılır .
Diafraqmanın qida borusu kardial dəliyi və reflyuks ezofaqit olan xəstənin rentgenoqramması



Differensial diaqnostikası:
Xəstəliyin differensial diaqnostikası xroniki daşlı və ya daşsız xolesistit, mədə 12 barmaq bağırsaq xorası, xroniki pankreatit, stenokardiya, xroniki qastritlə aparılır
Ağırlaşmaları :
Xəstəlik uzun müddət müalicəsiz qalarsa bir sıra qorxulu ağırlaşmalara səbəb ola bilər . Bunlar aşağadakılardır:
1. Mədə-bağrsaq qanaxması
2. Qida borusunun peptiki strikturası
3. Xoralı reflüks – ezofagit
4. Bədxassəli törəmənin inkişafı
Müalicəsi
Xəstəlik 80% hallarda konservativ, 20% hallarda isə cərrahi yolla müalicə olunur .
Əməliyyata göstərişlər :
1. Xəstəliyin qanaxma ilə ağırlaşması
2. Qarın boşluğu orqanlarının cərrahi əməliyyat tələb edən digər xəstəlikləri zamanı bu patalogiyanın da əməliyyat olunması göstərişdir.
3. Uzun müddət (3 ilə qədər ) aparılan konservativ müalicənin effekt verilməməsi
4. Patohistoloji müayinənin nəticəsinə əsasən, əgər bədxassəli törəməönü vəziyyət aşkar edilərsə .
Konservativ müalicəsi:
Reflyuks ezofagit zamanı rejim.
Açı, kəskin və qazəmələgətirən qidalar olmayan dieta
Az-az gündə 4-5 dəfə yemək qəbulu
Yeməklər arası maye qəbul olunmamalıdır
Yeməkdən sonra uzanıb istirahət etmək olmaz
Qabağa əyilmiş vəziyyətdə işləmək, dar korset, bandaj, kəmər taxmaq olmaz
Qəbizliklə mübarizə aparmaq
Hündür balışdan istifadə etmək və ya yarınoturaq vəziyyətdə yatmaq
Yeməkdən bilavasitə əvvət bir xörək qaşığı istənilən bitki yağı içmək


konservativ müalicə zamanı əsasən antasid, antisekretor, spazmolitiklər , prokinetiklər, vitaminlər və sakitləşdirici preparatlardan istifadə olunur . Ən effektiv preparatlar Almagel , maaloks, kvamatel, rabemak, pariet , papaverin platifilin, serukal , matilium, sibazon, persen və s . aiddir .
Cərrahi müalicəsi :
Son illər istifadə olunan ən effektiv cərrahi müalicə üsulu selektiv proksimal vaqotomiya ilə birgə icra edilən fundoplikasiyadır .
Əgər yanaşı olaraq daşlı xolesistit də müşahidə olunarsa simultant əməliyyat icra olunur, yəni SPV, fundoplikasiya və xolesistektomiya
Həmçinin yanaşı olaraq piloroduodenal stenozla ağırlaşmış
12-barmaq bağırsaq xorası da müşahidə edilərsə SPV, fundoplikasiya və mədə drenləşdirici əməliyyat icra edilir .

ƏMƏLİYYATIN TEXNİKASİ

Əməliyyat qarın boşluğundan-yuxarı orta laparotomiya olunaraq icra olunur. Qaraciyərin üçbucaq bağı kəsilir və sol payı qırmaq ilə kənara çəkilir.

sonra mədənin kiçik əyriliyi boyunca mədə yaxınlığındakı toxumalar qida borusuna gədər qat-qat kəsilir. Bu zaman LATERJ siniri “qarğa ayağı” ilə saxlanmalıdır. .

Sonra qida borusu 6-7 sm boyunca, mədə dibi dalağa və kardiyanın arxa hissəsinə qədər, dalaq arteriyasının qalxan şahəsinin bağlamaq şərti ilə, mobilizə olunur.











. .Bu həm vaqotomiyanın, həm də fundoplikasiyanin tam yerinə yetirilməsi üçün zəruridir. Əgər reflyuks ezofaqit ilə yanaşı 12 barmaq bağırsağın xorası yoxdursa aşağı qida borusu sfinkterini maksimaq qorumaq üçün qida borusu əzələsini sirkulyar kəsmirik. Yox əgər qida borusu yırtığı ilə 12 barmaq bağırsaq xorası yanaşı gedirsə qida borusunun sirkulyarşaquli əzələlərini kəsirik. Mədə bucağından başlayaraq mədənin kişik əyriliyini peritonizasiya edirik, bu zaman mədənin ön və arxa divarlarından əmələ gələn büküşə qida borusunu salaraq ipləri çəkirik. Bu zamaq qida borusu mütləq tikişə alınmalıdır. Manjet ən azı 4 sm olmalıdır. Bundan əlavə mədənin ön və arxa divarını əlavə olaraq qida borusuna tikirlər ki, daha da iti Hiss bucağı alınsın. Qida borusundan salınmış qalın mədə zondu ilə fundoplikasiya olunmalıdır. Əgər 12 barmaq bağılsaq xorası nəticəsində mədə çıxacağı daralmışsa əlavə olaraq qastroduadenal anastomoz yaradırıq.
















Proqnoz :
Xəstəliyin proqnozu müsbətdir (+) .Vaxtında müalicə və ya əməliyyat aparılarsa xəstəliyi tam sağaltmaq mümkündür .



TIBB ELMLƏRİ DOKTORU, PROFESSOR : V.M. ƏFƏNDİYEV